Η ελαφρυντική περίσταση της καλής συμπεριφοράς μετά την πράξη που αποδίδεται στον κατηγορούμενο Άρθρο 84 παρ. 2 περ. ε’ του ΠΚ

Η ελαφρυντική περίσταση της καλής συμπεριφοράς μετά την πράξη που αποδίδεται στον κατηγορούμενο Άρθρο 84 παρ. 2 περ. ε’ του ΠΚ

Σύμφωνα με το άρθρο 84 παρ. 2 περ. ε΄του Ποινικού Κώδικα: «2. Ελαφρυντικές περιστάσεις θεωρούνται», εκτός των άλλων που προβλέπονται στο ως άνω άρθρο,  « ιδίως: …ε) το ότι ο υπαίτιος συμπεριφέρθηκε καλά για σχετικά μεγάλο διάστημα μετά την πράξη του.»

Προκειμένου να κρίνει το Δικαστήριο της ουσίας ότι συντρέχει περίπτωση αναγνώρισης αυτής της ελαφρυντικής περίστασης, θα πρέπει η καλή συμπεριφορά να εκτείνεται σε μεγάλο διάστημα και να περιλαμβάνει και τη θετική δραστηριότητα του υπαιτίου, η οποία εκδηλώνεται αυτοβούλως και όχι ως αποτέλεσμα φόβου ή καταναγκασμού. Η εν λόγω ελαφρυντική περίσταση συντρέχει στο πρόσωπο εκείνου του δράστη, ο οποίος πραγματικά μεταστράφηκε ηθικά και ψυχικά, έχοντας αντιληφθεί τις συνέπειες της αξιόποινης πράξης του απέχοντας, μετά ταύτα, για σχετικά μεγάλο χρονικό διάστημα, από οποιασδήποτε φύσης επιλήψιμη ενέργεια και συμπεριφορά. Αρκεί άλλωστε για την αναγνώριση αυτής της ελαφρυντικής περίστασης, να αποδειχθεί ότι ο δράστης μετά την τέλεση της πράξης του συμπεριφέρθηκε καλά για μεγάλο διάστημα και δεν προέκυψε περαιτέρω εμπλοκή του σε άλλες αξιόποινες πράξεις (ΑΠ 1009/2013, ΠοινΧρ 2015, σελ. 46 επ.). Η βαρύτητα δε της πράξης ουδεμία συνάρτηση μπορεί να έχει με την αναγνώριση του ελαφρυντικού της μεταγενέστερης καλής συμπεριφοράς (ΑΠ 404/2000, ΠοινΧρ 2000, σελ. 906).

Η ελαφρυντική περίσταση μάλιστα της καλής συμπεριφοράς μετά την πράξη, αναγνωρίζεται ακόμα και στο πρόσωπό κατηγορουμένων που επέδειξαν την καλή αυτή συμπεριφορά όντας κρατούμενοι, δηλαδή υπό συνθήκες που δημιουργούν ενδεχομένως αμφιβολία περί του αν η καλή συμπεριφορά είναι αποτέλεσμα ενσυνείδητης επιλογής ή καταναγκασμού από τους αυστηρούς κανόνες λειτουργίας των σωφρονιστικών καταστημάτων και ενδεικτικώς αναφέρονται οι ακόλουθες αποφάσεις:

   -η υπ’αριθμ 571/2018 του Αρείου Πάγου (Ε’ Ποινικό Τμήμα)

          -η υπ’ αριθμ. 608/2013 του Αρείου Πάγου (ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ-Τ.Ν.Π.Δ.Σ.Α.)

          -η υπ’ αριθμ. 341/2013 του Αρείου Πάγου (ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ-Τ.Ν.Π.Δ.Σ.Α.)

  - η υπ’αριθμ. 22/2017 απόφαση του Πενταμελούς Εφετείου Βορείου Αιγαίου ( εγκληματική οργάνωση με σκοπό τη διακίνηση ναρκωτικών ουσιών, νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματική δραστηριότητα)

 

-η υπ’ αριθμ. 29/2014 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων Καλαμάτας (αδικήματα: αγορά-κατοχή-πώληση-μεταφορά ναρκωτικών, καλλιέργεια ινδικής κάνναβης κατ’ επάγγελμα στα πλαίσια εγκληματικής οργάνωσης, παράνομη κατοχή κροτίδων, πυρομαχικών και όπλων)

 

-η υπ’ αριθμ. 2850/2013 του Εφετείου Αθηνών (Π.Χ.ΞΓ/2013 σελ.691),

-η υπ’ αριθμ. 43/2012 του Μικτού Ορκωτού Δικαστηρίου Αθηνών,

-η υπ’ αριθμ. 533/2011 του Μικτού Ορκωτού Εφετείου Αθηνών,

-η υπ’ αριθμ. 1073/2011 του Αρείου Πάγου (ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ-Τ.Ν.Π.Δ.Σ.Α.),

-η υπ’ αριθμ. 4/2011 του Πενταμελούς Εφετείου Λαμίας (Νομική βιβλιοθήκη),

-η υπ’ αριθμ. 257/2008 του Αρείου Πάγου (ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ-Τ.Ν.Π.Δ.Σ.Α.)

-η υπ’ αριθμ. 2308/2008 του Πενταμελούς Εφετείου Αθηνών (ΠΟΙΝΔ/ΝΗ 2009/420).

 

            Συγκεκριμένα πρέπει να σημειωθεί το γεγονός ότι η υπ’ αριθμόν 1073/2011 απόφαση του Αρείου Πάγου (Ε΄ Ποινικό Τμήμα) δέχεται στο σκεπτικό της για την συνδρομή της ελαφρυντικής περιστάσεως του άρθρου 84 παρ. 2 εδ. ε’ Π.Κ. ότι: «δεν μπορεί να αποκλεισθεί η συνδρομή της ελαφρυντικής αυτής περιστάσεως, στον ευρισκόμενο στη φυλακή κρατούμενο από μόνο το γεγονός ότι αυτός κρατείται και ότι εξ' αυτής της καταστάσεως του, λόγω του πειθαναγκασμού του στους κανόνες λειτουργίας των σωφρονιστικών καταστημάτων, […]. Τούτο γιατί, σε διαφορετική περίπτωση και, πέραν των όποιων προνομίων που προβλέπει ο σωφρονιστικός Κώδικας και είναι ενδεχόμενο να τύχει ο κρατούμενος κατά τη διάρκεια του εγκλεισμού του, θα οδηγούσε προδήλως, όχι μόνο στην εξάλειψη, αλλά ενδεχομένως και στον περιορισμό της πιθανότητας βελτίωσης του χαρακτήρα και της προσωπικότητας του καταδικασθέντος και ήδη κρατουμένου». Το αυτό διαλαμβάνεται στην υπ’ αριθμόν 608/2013  απόφαση του Αρείου Πάγου (Ε΄ Ποινικό Τμήμα), καθώς και στην πλέον πρόσφατη 571/2018  απόφαση του Αρείου Πάγου (Ε΄ Ποινικό Τμήμα).

            Είναι αντιφατικό να απαιτείται η εκδήλωση καλής συμπεριφοράς μόνο σε ελεύθερη διαβίωση, διότι ο επιδεικνύων τοιαύτη μέσα στην κοινωνία πολλές φορές δεν το πράττει από στοιχεία ηθικότητας, αλλά διότι πειθαναγκάζεται στους ποινικούς νόμους που απειλούν κύρωση σε περίπτωση επίδειξης παραβατικής συμπεριφοράς.

            Αξίζει δε να σημειωθεί ότι ενώ η καλή συμπεριφορά στη φυλακή, κατά την άποψη της πλειοψηφήσασας γνώμης, δεν επαρκεί για την αναγνώριση της ελαφρυντικής περίστασης του άρθρου 84 παρ. 2ε Π.Κ., κατά τελείως παράδοξο τρόπο όταν έρθει η ώρα της οριστικής απόλυσης του κρατουμένου από τις φυλακές, μοναδικό κριτήριο για να του χορηγηθεί το ευεργέτημα της οριστικής υφ’ όρον απόλυσης είναι η επιδεικνύουσα μέσα στις φυλακές καλή διαγωγή (άρθρο 106 παρ.1 Π.Κ.).

 

            Καθίσταται συνεπώς ακόμη επιτακτικότερη η ανάγκη παράθεσης αρνητικών πραγματικών περιστατικών προκειμένου η αιτιολογία απόρριψης αυτοτελούς ισχυρισμού για αναγνώριση της ελαφρυντικής περίστασης του άρθρου 84 παρ. 2 εδ. ε’ να είναι επαρκής, ειδική και εμπεριστατωμένη, όταν ο κατηγορούμενος που ζητεί την αναγνώρισή της, επέδειξε την καλή συμπεριφορά του μετά την πράξη σε καθεστώς ελευθερίας, δηλαδή χωρίς να περιορίζεται στις επιλογές του από οποιοδήποτε μέσο καταναγκασμού και διαβιώντας εν μέσω πλήθους πειρασμών και υπό συνθήκες αντικειμενικά πρόσφορες για την επίδειξη αντικοινωνικής συμπεριφοράς, βεβαίως αν αυτή είναι η προδιάθεσή του.

 

            Ωστόσο πολλά Δικαστήρια ουσίας βασιζόμενα σε αντίθετη με την ως άνω νομολογία, έκριναν ότι «η ήσυχη και χωρίς πειθαρχικά παραπτώματα διαβίωση του κατηγορουμένου κατά τη διάρκεια του εγκλεισμού του στη φυλακή δε συνιστά την ελαφρυντική περίσταση της μετά την πράξη καλής συμπεριφοράς του υπαιτίου», με το αιτιολογικό ότι «η αναγνώρισή της προϋποθέτει περιβάλλον ελεύθερης βούλησης και έκφρασης αυτής και όχι εγκλεισμό σε φυλακή», αφού η καλή συμπεριφορά εντός του σωφρονιστικού καταστήματος θεωρείτο ως «αποτέλεσμα υποχρεωτικής συμμόρφωσης στους κανονισμούς της φυλακής»

            Πρόσφατα και προς την κατεύθυνση των 1073/2011, 608/2013 και 571/2018 αποφάσεων του Αρείου Πάγου, συζητήθηκε στο ΣΤ’ Τμήμα του Αρείου Πάγου η αίτηση αναίρεσης της απόφασης του Πενταμελούς  Εφετείου Αθηνών,  σύμφωνα με την οποία είχε καταδικαστεί σε ποινή καθείρξεως 18 ετών, ο Νίκος Ρωμανός.

            Ο Αντεισαγγελέας του Αρείου Πάγου πρότεινε να αναιρεθεί η ως άνω απόφαση λόγω ελλείψεως ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας ως προς  την απόρριψη του αυτοτελούς ισχυρισμού περί αναγνώρισης της ελαφρυντικής περίστασης του άρθρου 84 παρ. 2 στοιχ. ε Π.Κ.

            Ειδικότερα, στην πρότασή του σημείωσε τα εξής: «Ξέρουμε πολλούς κρατούμενους που τελειώνουν το Λύκειο και μπαίνουν Πανεπιστήμιο; Πρόκειται για μια συνειδητή προσπάθεια με θετικό προσανατολισμό» σημείωσε: «Είναι αδιάφορη η κοσμοθεωρία του εγκληματολογικά και από πλευράς αξιόποινου. Εγώ μπορώ να πιστεύω ότι είμαι ο Βούδας, τί σημασία έχει;».

            Πριν από λίγες ηµέρες, το Ανώτατο Δικαστήριο έκανε δεκτή την αίτηση αναίρεσης του, κρίνοντας ότι η απόφαση του Πενταμελούς Εφετείου πρέπει να αναιρεθεί λόγω ελλείψεως ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας ως προς  την απόρριψη του αυτοτελούς ισχυρισμού περί αναγνώρισης ελαφρυντικής περίστασης του άρθρου 84 παρ. 2 στοιχ. ε Π.Κ.

             Μάλιστα στο σχέδιο του νέου Ποινικού Κώδικα ορίζεται στο άρθρο 84παρ.2ε ότι : « Ελαφρυντικές περιστάσεις θεωρούνται ιδίως: […] ε) το ότι (ο κατηγορούμενος) συμπεριφέρθηκε καλά για σχετικά μεγάλο διάστημα μετά την πράξη του, ακόμα και κατά την κράτησή του » , επιλύοντας με τον τρόπο αυτό το υπό κρίσιν ζήτημα που μέχρι πρότινος παρέμενε εν πολλοίς νομολογιακά εριζόμενο.